Typy cukrzycy
22.4.2015

Cukrzyca

Łac. diabetes mellitus
Ang. diabetes mellitus

Rys historyczny

1550 p.n.e. – najstarszy opis stanu sugerującego cukrzycę >

1797 – użycie określenia diabetes mellitus

1824 – opis śpiączki cukrzycowej

1921-1922 – odkrycie insuliny i jej zastosowanie w leczeniu cukrzycy

1980 – pierwsza ludzka insulina rekombinowana

Definicja
Cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią, wynikającą z defektu dotyczącego sekrecji insuliny bądź jej działania (insulinooporności) lub z istnienia obu defektów jednocześnie. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z długoterminowym uszkodzeniem, dysfunkcją oraz niewydolnością różnych narządów, zwłaszcza oczu, serca, naczyń krwionośnych i nerwów.

Produkt, który może Cię zainteresować: ABRA SMART BT
Zestaw do pomiaru poziomu glukozy we krwi zawiera: Glukometr ABRA SMART BT ...

Klasyfikacja
Cukrzycę dzielimy na:

  • Cukrzycę typu I (uszkodzenie komórek b wysp trzustkowych prowadzące do bezwzględnego niedoboru insuliny)
  • o podłożu autoimmunologicznym (w efekcie zadziałania czynnika wyzwalającego [wirus, toksyna, białko pokarmowe] rozwija się reakcja autoimmunologiczna i dochodzi do zapalenia wysp trzustkowych. Proces ten charakteryzuje się pojawieniem przeciwciał przeciwwyspowych i przeciwinsulinowych, co w efekcie prowadzi do utraty możliwości wydzielniczych trzustki)
    • postać szybko postępująca
    • postać wolno postępująca (LADA)
    • o podłożu idiopatycznym
  • Cukrzyca typu II (zaburzenia wydzielania insuliny lub/i insulinooporność tkankowa)
    (w efekcie działania czynnika genetycznego, i/lub środowiskowego (otyłość brzuszna jest najistotniejszym nabytym czynnikiem ryzyka cukrzycy) 
  • Inne specyficzne typy cukrzycy (cukrzyca na tle niedostatecznego i wadliwego odżywiania, choroby trzustki, endokrynopatie (hiperkortyzolemia, akromegalia, hiperaldosteronizm pierwotny, nadczynność tarczycy), cukrzyca polekowa, nieprawidłowości budowy insuliny i jej receptorów, niektóre zespoły genetyczne, cukrzyca typu MODY)
  • Cukrzycę ciążowych ( zaburzenia gospodarki węglowodanowej ujawniające się po raz pierwszy w czasie ciąży dotyczy ~3% wszystkich ciąż rozwija się w II trymestrze, nasila w III)
Produkt, który może Cię zainteresować: ABRA
Zestaw do pomiaru poziomu glukozy we krwi zawiera: Glukometr ABRA Nak Jednorazowe lancety (10 szt.) Instrukcja użycia zestawu Skrócona instrukcja u Instrukcja użycia pasków testowych Bateria CR 2032 3V Etui...

Epidemiologia

Cukrzyca jest chorobą społeczną, chorobowość przekracza 1% i stale rośnie. Szacuje się, ze w 2030 na świecie będzie ponad 360 mln osób chorych na cukrzycę. W Polsce liczbę chorych na cukrzycę szacuje się na około 2 mln osób

Typ I – chorobowość w Polsce szacuje się na 0,3%. Zapadalność (na 100tys osób) wynosi > 9
Wiek zachorowania na ogół < 30 rż. wyróżniamy 2 szczyty zapadalności – większy w 10-12 rż., mniejszy 16-19rż.

Typ II – chorobowość w Polsce wynosi wg WHO 3,5% Zapadalność (na 100tys osób) wynosi 200
Wiek zachorowania na ogół > 30 rż.

Objawy

  • uczucie zmęczenia, osłabienia, czasami senność
  • nadmierne pragnienie
  • wielomocz
  • uczucie suchości w jamie ustnej
  • chudnięcie
  • zapach acetonu z ust, bóle brzucha
  • zmiany ropne na skórze
  • nawracające zakażenie układu moczowego

Leczenie 

Podstawowym celem leczenia cukrzycy, niezależnie od obecności i rodzaju powikłań, jest optymalne wyrównanie metaboliczne. Konieczne jest leczenie wszystkich zaburzeń metabolicznych, nie tylko hiperglikemii, co może zapobiec lub opóźnić występowanie przewlekłych powikłań naczyniowych.

Produkt, który może Cię zainteresować: Lancety jednorazowe OPTILETS 200 szt.
Jednorazowe sterylne lancety do punktowego nakłuwania skóry w celu pobrania próbki krwi kapilarnej...

Leczenie polega na normalizacji glikemii, ciśnienia tętniczego, parametrów lipidowych i leczeniu powikłań ostrych i przewlekłych oraz edukacji pacjentów

W celu normalizacji glikemii stosuje się stosuje się następujące metody postępowania:

  • leczenie dietetyczne

Zalecenia ogólne

Podstawowe zalecenia dietetyczne dla chorych na cukrzycę:

  • unikanie węglowodanów prostych, aż do ich zupełnego wykluczenia;
  • częste spożywanie posiłków, lecz o ograniczonej kaloryczności;
  • tak zwana dieta zdrowego człowieka (dużo warzyw, mało tłuszczów nasyconych) — dieta chorego na cukrzycę nie powinna odbiegać od podstawowych zaleceń dietetycznych zdrowego żywienia. Zalecenia dietetyczne mogą być różne dla chorych na cukrzycę typu 1 i typu 2. Chorzy na cukrzycę typu 1 powinni jedynie unikać spożywania węglowodanów prostych, a insulinoterapia powinna być w maksymalnym stopniu dostosowana do nawyków żywieniowych pacjenta i jego trybu życia.

W cukrzycy typu 2 kwestia diety jest bardziej istotna niż w cukrzycy typu 1, gdyż jej podstawowym zadaniem jest nie tylko utrzymanie dobrej kontroli metabolicznej choroby, ale także redukcja/utrzymanie masy ciała chorego. W związku z tym — poza wyżej wymienionymi zaleceniami minimalnymi — podstawowe znaczenie ma ogólna kaloryczność diety, która powinna umożliwić choremu powolną, ale systematyczną redukcję masy ciała. Umiarkowane zmniejszenie bilansu kalorycznego (o 500–1000 kcal/d.) spowoduje stopniową utratę masy ciała (ok. 1 kg//tydzień).

Produkt, który może Cię zainteresować: OPTILET mini
OPTILET mini to wygodny i bezpieczny nakłuwacz z wyrzutnikiem zużytych lancetów. Słu...

Zalecenia szczegółowe

  • Węglowodany:
    • na stężenie glukozy we krwi wpływa zarówno ilość, jak i rodzaj spożytych węglowodanów. Monitorowanie całkowitej zawartości węglowodanów w diecie ma zasadnicze znaczenie w osiągnięciu optymalnej kontroli glikemii;
    • 45–50% wartości energetycznej diety powinny zapewnić węglowodany o niskim indeksie glikemicznym (< 50);
    • podstawowe ograniczenie powinno dotyczyć węglowodanów prostych, których spożywanie chory powinien ograniczyć do minimum, łącznie z wykluczeniem ich z diety — zmiana nawyków żywieniowych polegająca na stosowaniu diety o bardzo niskiej zawartości węglowodanów prostych (< 5 g/d.) i ewentualnie zwiększonej zawartości białka może przynieść korzystny efekt w zakresie redukcji masy ciała i poprawy parametrów metabolicznych;
    • substancje słodzące (słodziki) mogą być stosowane w zalecanych przez producenta dawkach;
    • zawartość błonnika pokarmowego w diecie powinna wynosić około 20–35 g/d.
  • Tłuszcze:
    • 30–35% wartości energetycznej diety powinny zapewnić tłuszcze;
    • mniej niż 10% wartości energetycznej diety powinny stanowić tłuszcze nasycone; u chorych charakteryzujących się stężeniem cholesterolu frakcji LDL ≥ 100 mg/dl (≥ 2,6 mmol/l) ilość tę należy zmniejszyć > 7%;
    • 10% wartości energetycznej diety powinny zapewnić tłuszcze jednonienasycone;
    • około 6–10% wartości energetycznej diety powinny stanowić tłuszcze wielonienasycone, w tym kwasy tłuszczowe omega-6: 5–8% oraz kwasy tłuszczowe omega-3: 1–2%;
    • zawartość cholesterolu w diecie nie powinna przekraczać 300 mg/d (7,8 mmol/d.); u chorych charakteryzujących się stężeniem cholesterolu frakcji LDL ≥ 100 mg/dl (≥ 2,6 mmol/l) ilość tę należy zmniejszyć do < 200 mg/d (< 5,2 mmol/d.);
    • aby obniżyć stężenie cholesterolu frakcji LDL, należy zmniejszyć energetyczny udział tłuszczów nasyconych w diecie (jeżeli pożądane jest zmniejszenie masy ciała) lub zastąpić je węglowodanami i tłuszczami jednonienasyconymi;
    • należy ograniczyć spożycie izomerów trans kwasów tłuszczowych.
  • Białka:
    • udział energetyczny białek w diecie powinien wynosić 15–20%, przy czym stosunek białka zwierzęcego do białka roślinnego powinien wynosić co najmniej 50/50%;
    • dieta wysokobiałkowa, niskowęglowodanowa może prowadzić do szybkiego zmniejszenia masy ciała i poprawy wyrównania glikemii.
  • Witaminy i mikroelementy:
    • suplementacja witamin lub mikroelementów u chorych, u których nie stwierdza się ich niedoborów jest niewskazana.
  • Alkohol:
    • spożywanie alkoholu przez chorych na cukrzycę nie jest zalecane;
    • alkohol hamuje uwalnianie glukozy z wątroby i w związku z tym jego spożycie (zwłaszcza bez przekąski) może sprzyjać rozwojowi niedocukrzenia;
    • nie zaleca się spożywania więcej niż 20 g/d. alkoholu przez kobiety i 30 g/d. alkoholu przez mężczyzn.

 

  • wysiłek fizyczny

Ze względu na wielokierunkowe korzyści, jakie przynosi jego wykonywanie — jest integralną częścią prawidłowego, kompleksowego postępowania w leczeniu cukrzycy.

    • Zasady podejmowania wysiłku fizycznego:
      • początkowe zalecenia dotyczące aktywności fizycznej powinny być umiarkowane i uzależnione od możliwości pacjenta do wykonywania wysiłku;
      • w celu uzyskania optymalnego efektu wysiłek fizyczny powinien być regularny, podejmowany co najmniej co 2–3 dni, jednak najlepiej codziennie;
      • rozpoczynając intensywną aktywność fizyczną, należy wykonywać trwające 5–10 minut ćwiczenia wstępne, a na zakończenie ćwiczenia uspokajające;
      • wysiłek fizyczny może zwiększać ryzyko ostrej lub opóźnionej hipoglikemii;
      • alkohol może zwiększać ryzyko wystąpienia hipoglikemii po wysiłku;
      • należy zwracać uwagę na zapobieganie odwodnieniu organizmu w warunkach wysoki — należy pamiętać o ryzyku uszkodzenia stóp podczas wysiłku (zwłaszcza przy współistniejącej neuropatii obwodowej i obniżeniu progu czucia bólu), pielęgnacji stóp i wygodnym obuwiu.
      • Intensywność wysiłku fizycznego określa lekarz na podstawie pełnego obrazu klinicznego – najbardziej odpowiednią formą wysiłku w grupie chorych na cukrzycę typu 2 w podeszłym wieku i/lub z nadwagą jest szybki (do zadyszki) spacer, 3–5 razy w tygodniu (ok. 150 minut tygodniowo).
  • leczenie farmakologiczne 
  • doustne leki hipoglikemizujące
    • pochodne biguanidu (metformina)
    • pochodne sulfonylomocznika (tolbutamid, chlorpropamid, glibenkamid, gliklazid, glikwidon, glipizid, glimepirid )
    • pochodne meglitynidu (repaglinid, nateglinid)
    • tiazolidinediony (rosiglitazon, pioglitazon)
    • inhibitory alfa-glukozydazy (akarboza)
  • insulinoterapia
    • Insulinoterapia u chorych na cukrzycę typu 1 jest leczeniem z wyboru. Rekomendowany model stanowi funkcjonalna intensywna insulinoterapia przy zastosowaniu wielokrotnych wstrzyknięć lub podskórnego ciągłego wlewu insuliny. U chorych na cukrzycę typu 1 charakteryzujących się bezwzględnym niedoborem insuliny nigdy nie należy przerywać leczenia insuliną.
    • Insulinoterapia u chorych na cukrzycę typu 2 w trakcie leczenia cukrzycy nasilanie się zaburzeń homeostazy prowadzi do stopniowego pogarszania się wyrównania glikemii. Wiąże się to z koniecznością zwiększenia dawek doustnych leków hipoglikemizujących, a następnie rozpoczęcia insulinoterapii już na etapie 2 (patrz rozdz. 7). Często insulinoterapia jest jedyną metodą pozwalającą uzyskać normoglikemię.
    • Kryteria rozpoczęcia leczenia insuliną:
      • niedawno rozpoznana cukrzyca (z możliwością powrotu do typowego algorytmu):
      • glikemia około 300 mg/dl (16,7 mmol/l) ze współistniejącymi objawami klinicznymi cukrzycy;
      • cukrzyca typu 2 z objawami wtórnej nieskuteczności leków doustnych i/lub stężeniem HbA1c > 7%.
    • Wskazania do rozpoczęcia insulinoterapii niezależnie od wartości glikemii:
      • ciąża (o ile chore na cukrzycę typu 2 nie są dobrze wyrównane w czasie leczenia dietą);
      • cukrzyca typu LADA (latent autoimmune diabetes in adults);
      • uzasadnione życzenie pacjenta.
    • Wskazania do czasowej insulinoterapii:
      • dekompensacja cukrzycy wywołana przemijającymi przyczynami (infekcja, uraz, kortykoterapia itp.);
      • zabieg chirurgiczny;
      • udar mózgu;
      • zabieg przezskórnej wewnątrznaczyniowej angioplastyki wieńcowej (PTCA, percutaneous transluminal coronary angioplasty);
      • ostry zespół wieńcowy.

Badania diagnostyczne

Glikemia – prawidłowe stężenie glukozy w osoczu krwi żylnej wynosi 60–99 mg/dl (3,4–5,5 mmol/l).

Przydatność kliniczna wyraża się

HbA1c – hemoglobina glikowana – jest retrospektywnym wskaźnikiem glikemii i służy do oceny wyrównania metabolicznego cukrzycy. Przy przeciętnym okresie przeżycia erytrocytów, wynoszącym 120 dni, poziom HbA1c odzwierciedla średnie stężenie glikemii w ciągu 3 misięcy przed oznaczeniem.

Zalecane wartości zarówno dla cukrzycy typu I jak i cukrzycy typu II:

  • HbA1c (%): >7%:
    • przy glikemii na czczo i przed posiłkami (dotyczy również samokontroli): 70–110 mg/dl (3,9–6,1 mmol/l);
    • przy glikemii 2 godziny po posiłku – podczas samokontroli< 160 mg/dl (8,9 mmol/l);
  • HbA1c (%): > 6,5%:
    • przy glikemii na czczo i przed posiłkami (dotyczy również samokontroli): 70–110 mg/dl (3,9–6,1 mmol/l);
    • przy glikemii 2 godziny po posiłku — podczas samokontroli < 140 mg/dl (7,8 mmol/l);

Nazewnictwo stanów hiperglikemicznych :

prawidłowa glikemia na czczo: 60–99 mg/dl (3,4–5,5 mmol/l);

nieprawidłowa glikemia na czczo: (IFG, impaired fasting glucose): 100–125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l);

nieprawidłowa tolerancja glukozy: (IGT, impaired glucose tolerance): w 2. godzinie testu tolerancji glukozy według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) glikemia 140–199 mg/dl (7,8–11 mmol/l);

stan przedcukrzycowy (prediabetes) = nieprawidłowa glikemia na czczo i/lub nieprawidłowa tolerancja glukozy;

cukrzyca: objawy hiperglikemii i glikemia przygodna ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l) lub 2-krotnie glikemia na czczo ≥ 126 mg/dl (≥ 7,0 mmol/l) lub glikemia w 2. godzinie po obciążeniu glukozą według zaleceń WHO ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l).

Źródła:

  1. „Choroby wewnętrzne” pod redakcją prof. Andrzeja Szczeklika Medycyna Praktyczna 2006
  2. “Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2009. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego” Diabetologia Doświadczalna i Kliniczna 2009 tom 9 supl. A

Dodaj komentarz

Powiadom o
avatar
wpDiscuz